პრობლემის გადაჭეა

პრობლემის გადაჭრა

ყოველდღიურად ბევრი პრობლემისა და გამოწვევის წინაშე შეიძლება აღმოჩნდე:  მაგალითად, სამსახურში ხშირად აგვიანებ და შენიშვნას იღებ, ან მეგობართან კონფლიქტი მოგივიდა და თითქოს ვერ ხედავ გამოსავალ, ან საცხოვრებელი შეიცვალე და ახლობლებთან განშორებაზე ღელავ... როდესაც ამგვარი თუ განსხვავებული პრობლემების წინაშე ვდგებით, გვიწევს დაფიქრება მათი გადაჭრის გზებზე; შემდეგ კი უნდა მივიღოთ გადაწყვეტილება, თუ როგორ მოვიქცევით ან რას ვიტყვით.

რა გვიშლის ხელს პრობლემის წარმატებით გადაჭრაში?

ზოგჯერ წარმატებით ვუმკლავდებით სირთულეებს, ზოგჯერ კი - პრობლემის გადასაჭრელად საუკეთესო გზას ვერ ვპოულობთ და გვიძნელდება მისი მოგვარება. რატომ გვიჭირს პრობლემის გადაჭრა? ყველაზე  გავრცელებული მიზეზებია ის, რომ დაუფიქრებლად ვმოქმედებთ ან/და ემოციები გვიპყრობს და გამოსავალს ვერ ვხედავთ.

დაუფიქრებლად მოქმედება ნიშნავს, რომ ზედმეტად სწრაფად ვიღებთ გადაწყვეტილებებს, ისე, რომ არ ვფიქრობთ მოსალოდნელ შედეგებზე. 

უპასუხე შეკითხვებს  და გაიგე მეტი შენ შესახებ.

• რა შემთხვევაში იღებ სწრაფ გადაწყვეტილებას?
• რას გრძნობ ამ დროს? 
• დაფიქრების საშუალება რომ გქონოდა, შეცვლიდი გადაწყვეტილებას?
• შედეგიდან გამომდინარე, ხშირად ნანობ სწრაფ გადაწყვეტილებას თუ ცდილობ, თავი გაიმართლო?  

ზოგჯერ, როდესაც პრობლემებს ვაწყდებით, ჩვენი ემოციები - ბრაზი, გაღიზიანება, შფოთვა - შეიძლება, იმდენად ძლიერი აღმოჩნდეს, რომ ხელი შეგვიშალოს პრობლემაზე დაფიქრებასა და სასარგებლო გადაწყვეტილების მიღებაში.

• ხშირად ვარდები სიტუაციაში, როცა შფოთავ, ბრაზობ და ამის გამო ვერ ახერხებ რამის გაკეთებას? თითქოს რაღაც ძალა გაჩერებს? თითქოს გამოსავალს ვერ ხედავ? 
• ხომ არ უკავშირებდება მსგავსი სიტუაცია კონკრეტულ ადამიანებს ან კონკრეტულ სიტუაციებს?
• როგორ ფიქრობ, შეიძლება ამ დროს დახმარება ითხოვო? 
• ვინ არიან ის ადამიანები, ვისაც აზრი შეგიძლია ჰკითხო?

კომფორტის ზონა - როგორ გავაფართოვო?

გიფიქრია რა იქნება, თუ შენს ქცევას შეცვლი? მაგალითად, თუ  ბოლოსდაბოლოს მოიკრებ ძალას და გააკეთებ იმას, რისი გაკეთებაც დიდი ხანია გინდა და გეზარება ან სულაც  გეშინია?  

ალბათ, გსმენია ე.წ. „კომფორტულ ზონაზე“. იცი, რომ  სინამდვილეში ეს სულაც არ არის კომფორტული ზონა?  ეს ისეთი ადილია, სადაც არც ძალიან ცუდად ხარ, გასაძლისია, მაგრამ ნადვილად ის არ არის, სადაც ყოფნას ისურვებდი!  

შენთვის ალბათ სიახლეს რა წარმოადგენს, რომ  ჩვენი ფიქრები და ემოციები ჩვენს ქცევაზე დიდ გავლენას ახდენს და ცვლის მას. ზოგჯერ გვიჩნდება ნეგატიური ფიქრები, რომელთა შინაარსი  შესაძლოა გვეუბნებოდეს, რომ რაღაც სიტუაცია რთული ან გამოუვალია. ზოგჯერ გვიჭირს დადებითი მხარის დანახვა და ეს ნეგატიური ფიქრები ჩვენს ემოციურ მხარეზეც აისახება - გვეშინია, ვშფოთავთ, ვგრძნობთ გაღიზიანებას ან სევდას, და ა.შ. 

იცი, რომ დღის განმავლობაში ადამიანს რამდენიმე ათასი ფიქრი მოსდის თავში? ამ ფიქრების უმრავლესობა ნეგატიური და ხშირად შეუმჩნეველია. ...აზრი არ აქვს... მაინც არაფერი გამომივა... მე ამას არ ვიმსახურებ...   ჰოდა ისე გამოდის, რომ ჩვენი შეუმჩნეველი ნეგატიური ფიქრები ნეგატიურ გავლენას ახდენენ ჩვენზე ისე, რომ ხშირად ამას ვერც ვამჩნევთ. ეს კი, ალბათ, ის არ არის, რაც შენ საკუთარი თავისთვის გინდა. 

უპასუხე შეკითხვებს  და გაიგე მეტი შენ შესახებ.

• როგორია შენი კომფორტულო ზონა?  
• რა მოგწონს ყევლაზე მეტად? 
• რა გიქმნის კომფორტის განცდას? 
• რა არის ის, რაც არ მოგწონს? 
• რისი შეცვლა გინდა?

როგორ ფიქრობ, რა უშლის ხელს ადამიანს „კომფორტული ზონიდან“ გამოსასვლელად?  

„კომფორტის ზონიდან“ გამოსვლა, სულ ცოტა, ორ რამეს ნიშნავს. პირველი - უარი უნდა თქვა იმაზე, რაც გაქვს, და მეორე - სცადო ახალი, რომელიც არ იცი, დასრულდება თუ არა შენთვის სასურველი შედეგით. ამიტომ, „კომფორტული ზონის“ დატოვება სარისკოა. ამის გაფიქრებაც კი, შესაძლოა, იწვევდეს ნეგატიურ ემოციებს - შიშს, შფოთვას. სწორედ ამ დროს ჩვენივე თავი „გვეხმარება“ ნეგატიური ფიქრებით - მაინც არაფერი გამოგივა და ცდას რა აზრი აქვს?  აღარ გახსოვს,  რომ ერთხელ უკვე ჩაფლავდი,  გინდა ისევ სასაცილო გახდე?  

შესაძლოა, მსგავსი რამ შენც გამოგიცდია. როდესაც ნეგატიური ფიქრები მოგეძალება, ემოციურად  არაკომფორტულად გრძნობ თავს, მერე კი ცდილობ თავი აარიდო იმ სიტუაციას, რომელიც არ მოგწონს ან რთულად გეჩვენება, და გირჩევნია დარჩე იქ, სადაც კომფორტულად და უსაფრთხოდ გრძნობ თავს. ასე რჩებიან ადამიანები „კომფორტულ ზონაში“. 

ასეთი ქცევა მხოლოდ იმ მომენტში გვეხმარება გავუმკლავდეთ ცვლილებასთან დაკავშირებულ შიშს, მაგრამ გრძელვადიან პერსპექტივაში, შესაძლოა, არასასურველი შედეგი მოგვიტანოს. ასეთი ქცევა გვაჩერებს და ხელს გვიშლის განვითარებაში, სიახლეების აღმოჩენაში.

კარგი ის არის,  რომ ამ სიტუაციიდან  გამოსავალი არსებობს - ბოლოსდაბოლოს, ეს ხომ შენი ფიქრებია, საიდანაც ყველაფერი იწყება? შენი ფიქრები, რომელიც გავლენას ახდენს შენს ემოციურ მდგომარეობაზე და ქცევაზე. შენ კი შეგიძლია დაიბრუნო კონტროლი საკუთარ თავზე და შეცვალო შენი ცხოვრება ისე, როგორც გინდა. 

როგორ შეგიძლია მოახერხო ეს ყოველივე?

• შეამჩნიე, დააკვირდი და მართე შენი ფიქრები! 
• გაიცანი შენი „შიშები“
• იმოქმედე!

იფიქრე იმაზე, რომ შეგიძლია გააფართოო შენი „კომფორტის ზონა“, რაც მის დატოვებას არ ნიშნავს.   

მოდი, დავიწყოთ...

მოძებნე მშვიდი ადგილი, დრო და დაფიქრდი: რისი გაკეთება გინდა უკვე დიდი ხანია  და ცდილობ, თავი აარიდო ან გადადო? რისი გეშინია? იფიქრე ამაზე და დააკვირდი, რა აზრები და ფიქრები მოგდის თავში. ჩამოწერე ყველა ფიქრი, რომელიც თვაში გიტრიალებს (დანართი 2). გააკეთე ეს სავარჯიშო ყოველდღე 10-15 წუთის განმავლობაში. ეს დაგეხმარება გააცნობიერო შენი ფიქრები, რომელიც შეუმჩნევლად ახდენს შენზე გავლენას^[1].

ახლა კი მოდი, შიშებზე ვისაუბროთ.

შიში არის ბუნებრივი რეაქცია საფრთხეზე. შიშს ვგრძნობთ მაშინ, როცა აღმოვჩნდებით ისეთ სიტუაციაში, რომელიც შეიცავს, ან ჩვენ გვგონია, რომ შეიცავს საფრთხეს. ყურადღება მიაქციე იმას, რომ აუცილებელი არ არის სიტუაცია ობიექტურად იყოს საშიში ან საფრთხის შემცველი. იმისთვის, რომ შეგვეშინდეს, საკმარისია ვიფიქროთ, გვეგონოს, რომ ის საშიშია. გაითვალისწინე ისიც, რომ  შიშის რეაქციების უმრავლესობა დასწავლილია, ანუ, ადამიანები სწავლობენ, რა არის საფრთხის შემცველი და რა - არა. ეს კი ნიშნავს, რომ ზოგჯერ ჩვენი შიში რეალურ საფუძველს მოკლებულია.

უპასუხე შეკითხვებს  და გაიგე მეტი შენ შესახებ

• რისი გეშინია? 
• რეალურად საშიშია თუ შენ ფიქრობ, რომ საშიშია? 
• საიდან მოდის ეს შიში?
• რაში გეხმარება? 
• რაში გიშლის ხელს? 
• როგორ შეიცვლება შენი ცხოვრება თუ ამ შიშის დაძლევას შეძლებ? 

ახლა, როდესაც კარგად იცნობ შენს ფიქრებს და შიშებს, შეგიძლია დაგეგმო, რისი გაკეთებაც ასე დიდი ხანია გსურს. 

რჩევები და რეკომენდაციები

პირველი ნაბიჯის გადადგმა რთულია, მით უმეტეს, თუ არ ხარ დარწმუნებული, რომ გამოგივა. როგორ შეგიძლია დაეხმარო შენს თავს?  ქვემოთ მოცემული რეკომენდაციები უმრავლესობას ეხმარება. სცადე შენც!

• განსაზღვრე მიზანი. მკაფიოდ და ცხადად ჩამოაყალიბე რა გინდა, რისი მიღწევა გსურს. მაგალითად: „მინდა ვისწავლო ცურვა“. შეგიძლია განსაზღვრო რა დროში გსურს მიზნის მიღწევა. დარწმუნდი, რომ შენი სურვილი რეალისტურია და მიზანი მოცემულ დროში მიღწევადია.

• შეიმუშავე გეგმა. მოიფიქრე გეგმა და დაყავი ნაბიჯებად. რა უნდა გააკეთო და რა თანმიმდევრობით, რათა მიზანს მიაღწიო?

1. პირველი ნაბიჯი: ვრეკავ ან მივდივარ აუზზე, რათა დავადგინო  აუზით სარგებლობის ფასები და სამუშაო საათები;
2. მეორე ნაბიჯი: ვაწესრიგებ იმ ნივთებს, რაც შესაძლოა დამჭირდეს აუზზე;
3. მესამე ნაბიჯი: მივდივართ აუზზე და ვცურავ ;
4. მეოთხე ნაბიჯი: მივყვები გეგმას, რეგულარულად დავდივარ აუზზე და ვცურავ;

• განსაზღვრე დაბრკოლებებები და მათთან გამკლავების გზები. გეგმის შემუშავება ნადვილად კარგი აზრია, თუმცა, თავისთავად, გეგმის შესრულებას არ ნიშნავს. სირთულეები შეიძლება გაჩნდეს ნებისმიერ ეტაპზე - ისევ დაგეზაროს, მოგბეზრდეს, გაბრაზდე იმიტომ, რომ ისე სწრაფად ვერ სწავლობ, როგორც გეგონა, და ა.შ.  მიზეზი შეიძლება არც იყოს შენზე დამოკიდებული, მაგალითად, აუზი დაიკეტა, ტრენერი შეიცვალა, და ა.შ.  შესაძლოა, ასეთ დაბრკოლებებთან გამკლავებაში დაგეხმაროს მათი წინასწარი განსაზღვრა და მათთან გამკლავების გეგმის შემუშავება: როგორ დაეხმარები თავს თუ იგრძნობ რომ მოგბეზრდა?  რას იზამ, თუ ისე სწრაფად ვერ მიაღწევ მიზანს, როგორც გეგონა?  

• არ დაივიწყო საკუთარი თავის გამხნევება;
• მოიშველიე შენი პოზიტიური ფიქრები და თავი გაიმხნევე საკუთარ თავთან პოზიტიური დიალოგით ;
• ეცადე არ უსაყვედურო, არ გააკრიტიკო, არ დაემუქრო საკუთარ თავს ;
• შეახსენე თავს, რომ „კომფორტული ზონა“ არ ნიშნავს კომფორტულად ყოფნას;
• წარმოიდგინე, რომ მიზანს უკვე მიაღწიე, შენ ეს შეძელი და დააკვირდი, როგორ გრძნობ თავს;
• დაიჯილდოვე თავი იმისთვის, რომ დასახული გეგმა შეასრულე;