ემოციების გაცნობიერება და გააზრება აუცილებელი პირობაა ფსიქიკური ჯანმრთელობისა და კეთილდღეობის მისაღწევად. საკუთარი ემოციების გააზრების უნარი, როგორც უკვე აღინიშნა, ხელს უწყობს ფსიქიკური ჯანმრთელობის გაძლიერებას. ყურადღების ფოკუსირება განცდილ ემოციებზე, გრძელვადიან პერსპექტივაში, შეიძლება სასარგებლო აღმოჩნდეს ჩვენი კეთილდღეობისთვის. ადამიანები, როგორც წესი, ისწრაფვიან სასიამოვნო ემოციების შენარჩუნებისა და ნეგატიურის შემცირებისკენ. ემოციების გაცნობიერება კონკრეტულ მომენტში გვიბიძგებს ნეგატიური ემოციების მართვისკენ. სანდო წყაროებიზე დაყრდნობით, პოზიტიური ემოციების განცდა ზრდის ფსიქოლოგიურ მედეგობას სტრესულ პერიოდში.

ამრიგად, რეკომენდაციების შესრულება დაგეხმარებათ ნეგატიური გამოცდილების დაძლევაში და მოგცემთ შესაძლებლობას  დავტკბეთ პოზიტიური ემოციებით. საბოლოო ჯამში, ეს დაგეხმარებათ მივაღწიოთ ჯანსაღ ფსიქიკურ მდგომარეობასა და კეთილდღეობას.

რჩევები და რეკომენდაციები

1) შეეცადეთ მართოთ თქვენი ემოციები შემდეგი რეკომენდაციების გამოყენებით:

• ღიმილი – უბრალო ღიმილმაც კი შეიძლება გააძლიეროს პოზიტიური ემოციები და შეამციროს ნეგატიურის გავლენა. კვლევების თანახმად, მაშინაც კი, თუ ადამიანი თავს ცუდად გრძნობს, ნეგატიური ემოციების ხანგრძლივი განცდის შემდეგ, ღიმილი ხელს უწყობს გულ-სისხლძარღვთა სისტემის უფრო სწრაფ აღდგენას.
• იცხოვრეთ „აქ და ამჟამად“ – ყურადღების კონცენტრაცია აწმყოზე გვაძლევს საშუალებას ვმართოთ როგორც ფიქრები, ასევე ემოციები. აუცილებელია ვისწავლოთ, დავინახოთ და დავაფასოთ ცხოვრების პოზიტიური მომენტები. ასეთი თვითრეფლექსია აძლიერებს მადლიერების განცდას და ამით განამტკიცებს პოზიტიურ ემოციურ გამოცდილებას.

2) ნეგატიურ მოვლენებში პოზიტიური მნიშვნელობის ძიება - ნეგატიურ გამოცდილებაში პოზიტიური საზრისის ან მნიშვნელობის პოვნა ხელს უწყობს პოზიტიური ემოციების გაძლიერებას და ამცირებს სტრესს. ამის მიღწევა შესაძლებელია რამდენიმე გზით:

• პოზიტიური გადაფასება – ნეგატიური მოვლენის ხელახალი შეფასება პოზიტიური ემოციების ჩართვით, რათა დავინახოთ ღირებული და სასარგებლო მხარე იმაში, რაც მოხდა.
• პრობლემაზე ორიენტირებული დაძლევა – საკუთარი ენერგიის მიმართვა პრობლემის გადაჭრისა ან დისტრესის გამომწვევი მიზეზის ეფექტურად მართვისკენ.
• ჩვეული მოვლენების პოზიტიური გადაფასება – ყოველდღიური სიტუაციების პოზიტიური მნიშვნელობით შევსება, ნეგატიურ გამოცდილებაზე საპასუხოდ პოზიტიური მოვლენის შექმნა ან არსებული მოვლენის პოზიტიურ კონტექსტში ახლებურად დანახვა.

იუმორი ხელს უწყობს სტრესულ მოვლენებთან დაკავშირებული ნეგატიური ემოციების შემცირებას. ხანგრძლივმა სტრესმა შეიძლება ზიანი მოუტანოს ჯანმრთელობას, ამიტომ იუმორი ერთ-ერთი ეფექტური გზაა სტრესთან გამკლავებისთვის. ცხოვრების იუმორით აღქმა ზრდის კეთილდღეობას და იცავს ჯანმრთელობას სტრესის უარყოფითი შედეგებისგან.

რჩევები და რეკომენდაციები

შემდეგი რეკომენდაციები დაგეხმარებათ ცხოვრებას იუმორით მიუდგეთ. ყველას აქვს თავისი უნიკალური იუმორის გრძნობა, ამიტომ მნიშვნელოვანია მისი განვითარება.

• ეცადეთ, მეტი ყურადღება მიაქციოთ იუმორს , როდესაც შესაძლებლობა გეძლევათ და  შესაფერისია. მოძებნეთ ისეთი სიტუაციები, რომლებიც თქვენთვის განსაკუთრებით სახალისოა.

• სცადეთ ცხოვრებას როგორ თამაშს ის შეხედოთ - ყველა დიდი კომიკოსი ცხოვრებას თამაშად აღიქვამდა. იუმორი სინამდვილეში ინტელექტუალური თამაშის ფორმაა, იდეებით თამაში. მას სიხარული და სიამოვნება მოაქვს. ხალისიანი დამოკიდებულების განვითარებით, შეგიძლიათ იპოვოთ თქვენივე იუმორის ფუნდამენტი.

• იცინეთ ხშირად – ნუ შეგეშინდებათ თქვენი ემოციების გამოხატვის. სიცილი  სასარგებლოა ჩვენი ჯანმრთელობისთვის.

• გამოიყენეთ საკუთარი იუმორი – მიიღეთ, რომ ყველას თავისი უნიკალური იუმორის გრძნობა აქვს. ნუ შეგეშინდებათ მისი გამოხატვის! არ გჭირდებათ სხვისი ხუმრობების დამახსოვრება და მოყოლა. იყავით ბუნებრივი.

• ეძებეთ იუმორი ყოველდღიურ ცხოვრებაში – შეხედეთ ცხოვრების ნათელ მხარეს იუმორით. იუმორი სტრესის ეფექტური შემამსუბუქებელი საშუალებაა. ყოველდღიური ცხოვრება იუმორის მრავალ შესაძლებლობას გვთავაზობს, რომლებსაც ხშირად ვერ ვამჩნევთ. იყავით გახსნილი და ყურადღებით ამ შესაძლებლობების მიმართ.

• იცინეთ საკუთარ თავზე – ნუ შეგეშინდებათ გაიცინოთ საკუთარ თავზე. ეს მოითხოვს იმის აღიარებას, რომ ყველა უშვებს უხერხულ შეცდომებს. საკუთარ თავზე სიცილი საშუალებას გვაძლევს, შევწყვიტოთ  თავის ზედმეტად სერიოზულად აღქმა. ნეგატიური მოვლენის დადებითად გადაქცევის საუკეთესო გზა მასზე სიცილია!

გამოყენებული ლიტერატურა

ემოციების ფუნქციის გაცნობიერება

1. Johnston, V. S. (1999). Why we feel: The science of human emotions. Perseus Publishing.
2. Sindik, J. (2002). Negative motivation could also be the best motivation. In Proceedings Book, 3rd International scientific conference «Kinesiology New Perspectives», Opatija (pp. 785-788). 
3. Matthews, G., & Campbell, S. E. (2009). Sustained performance under overload: personality and individual differences in stress and coping. Theoretical Issues in Ergonomics Science, 10(5), 417-442. 
4. Vaughn, L. (2019). Psychology and culture: Thinking, feeling and behaving in a global context. Routledge.
5. Rieffe, C., & De Rooij, M. (2012). The longitudinal relationship between emotion awareness and internalising symptoms during late childhood. European Child & Adolescent Psychiatry, 21(6), 349-356. 
6. Tugade, M. M., & Fredrickson, B. L. (2007). Regulation of positive emotions: Emotion regulation strategies that promote resilience. Journal of happiness studies, 8(3), 311-333. 
7. Tugade, M. M., & Fredrickson, B. L. (2007). Regulation of positive emotions: Emotion regulation strategies that promote resilience. Journal of happiness studies, 8(3), 311-333. 
8. Fredrickson, B., & Levenson, R. W. (1998). Positive emotions speed recovery from the cardiovascular sequelae of negative emotions. Cognition & emotion, 12(2), 191-220.
9. Emmons, R.A, & McCullough, M. E. (2003). Counting blessings versus burdens: An experimental investigation of gratitude and subjective well-being in daily life. Journal of Personality and Social Psychology, 84, 377-389. 
10. Folkman, S., & Moskowitz, J. T. (2000). Positive affect and the other side of coping. American psychologist, 55(6), 647

ემპათიის განვითარება

1. Wei, M., Liao, K. Y. H., Ku, T. Y., & Shaffer, P. A. (2011). Attachment, self‐compassion, empathy, and subjective well‐being among college students and community adults. Journal of personality, 79(1), 191-221.
2. Tkach, C. T. (2006). Unlocking the treasury of human kindness: Enduring im- provements in mood, happiness, and self-evaluations (Doctoral dissertation, University of California, Riverside, 2006). Dissertation Abstracts International, 67, 603.
3. Wei, M., Liao, K. Y. H., Ku, T. Y., & Shaffer, P. A. (2011). Attachment, self‐compassion, empathy, and subjective well‐being among college students and community adults. Journal of personality, 79(1), 191-221. 
4. Surguladze, S., & Bergen-Cico, D. (2020). Empathy in a broader context: development, mechanisms, remediation. Frontiers in Psychiatry, 11.
5. Niezink, L., & Rutsch, E. (2013). Empathy Circles: An instrument to practice empathy.
6. Neff, K. D. (2011). Self‐compassion, self‐esteem, and well‐being. Social and personality psychology compass, 5(1), 1-12.
7. Long, E. C. J., Angera, J. J., Carter, S. J., Nakamoto, M., & Kalso, M. (1999). Understanding the one you love: A longitudinal assessment of an empathy training program for couples in romantic relationships. Family Relations, 48, 235–348. 

მეტად იმხიარულეთ და იცინეთ

1. Tagalidou, N., Loderer, V., Distlberger, E., & Laireiter, A. R. (2018). Feasibility of a humor training to promote humor and decrease stress in a subclinical sample: A single-arm pilot study. Frontiers in Psychology, 9, 577.
2. Newman, M. G., & Stone, A. A. (1996). Does humor moderate the effects of experimentally-induced stress?. Annals of behavioral medicine, 18(2), 101-109.
3. Ziv, A. (1988). Humor's role in married life. Humor: International Journal of Humor Research.
4. Wiegner, L., Hange, D., Björkelund, C., & Ahlborg, G. (2015). Prevalence of perceived stress and associations to symptoms of exhaustion, depression and anxiety in a working age population seeking primary care-an observational study. BMC family practice, 16(1), 1-8.
5. Ruch, W. F., Hofmann, J., Rusch, S., & Stolz, H. (2018). Training the sense of humor with the 7 Humor Habits Program and satisfaction with life. Humor, 31(2), 287-309.